EdPG

Woensdag 2 maart 2005 is dan eindelijk de grote dag. Uitgever Nijgh & Van Ditmar presenteert in De Balie onder auspiciën van SLAA (= Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam) de biografie ‘E. du Perron, het leven van een smalle mens’. De ondertitel is ontleend aan een essaybundel van Du Perron uit 1934. Kees Snoek, de biograaf, mag zich na vijftien jaar arbeid een gelukkig mens voelen.

Ondanks de eerste, echt winterse dag, waarin een flink pak sneeuw is gevallen, is de zaal volgestroomd. Zo’n dertig leden van het E. du Perron Genootschap zijn aanwezig. Als de uitgever het eerste exemplaar van de biografie te voorschijn haalt gaat er een ‘Ohhh’ door de zaal: men kent de inhoud nog niet maar wordt verrast door de kei-dikke omvang (ruim 1200 p., € 39,90). Kees Snoek reikt vervolgens dit eerste exemplaar uit aan Alain du Perron, zoon van E. du Perron en Elisabeth de Roos. Hij dankt voor de grote gastvrijheid die hij ten huize van Alain en Betje heeft ondervonden en ook voor het ter beschikking stellen van de correspondentie tussen EdP en zijn (aanstaande) echtgenote Bep de Roos, waardoor nog onbekende kanten van het karakter van EdP aan het licht zijn gekomen.

Alain du Perron dankt in lovende woorden over het uitstekende samenspel met Kees Snoek en over de vijftien ‘tropenjaren’ van de auteur. Het begon al tijdens de promotie van Kees op 25 april 1990 op ‘De Indische jaren van EdP’ waarbij zowel de promotiecommissie als Alain aandrongen op voortzetting van de biografische studie. Hij vertelt dat EdP de eigenzinnige gewoonte had boeken die hij aanschafte te ontdoen van notenapparaat en register en het restant te laten inbinden in linnen, voorzien van een simpel leren etiket op de rug voor auteursnaam en titel. Als bijzonder bewijs van waardering geeft hij een dergelijk exemplaar uit deze bibliotheek ten geschenke aan Kees Snoek: ‘La voie royale’ van Malraux, voorzien van een handgeschreven opdracht van de auteur aan zijn vriend E. du Perron.

Kees Snoek sluit hier in zijn inleiding op aan. Hij heeft zeer veel werk gemaakt van het opsporen van nog niet gepubliceerde bronnen en schildert de problemen bij het ordenen en chronologiseren van de documenten. EdP had de onzalige gewoonte zijn brieven aan Bep de Roos niet te dateren, maar te volstaan met ‘Gistoux, zondagnacht’ en dergelijke. Was hij in de dissertatie nog de ‘held’, een toonbeeld van een sterke persoonlijkheid, uit genoemde brieven komt een gekwelde geest naar voren, romantisch en afhankelijk van zijn geliefde. EdP moet grote moeite doen om Bep te veroveren, die distantie houdt en kritischer is. EdP eist haar op, roept uit ‘Houd van mij’. De ode ‘Somewhere’ stamt uit deze tijd.

Kees Snoek bespreekt voorts nog interessante details over de relaties van EdP met andere vrouwen, die hij eerder ontmoette na zijn aankomst in Europa in 1921. Verrassend is dat in 1997 nog brieven van hem aan Clairette Petrucci en haar agenda’s boven water kwamen. Voorts onderstreept hij het belang van EdP in de strijd tegen het opkomend fascisme, zijn afkeer van de koloniale samenleving en zijn toenadering tot Indonesische intellectuelen. Kortom: de smaakmaker van het Interbellum. Dit boeiende college had, gezien de enorme hoeveelheid kennis die Kees heeft vergaard, nog langer kunnen duren.

Manu van der Aa volgt, met een exposé over de eerste literaire contacten van EdP in België, of was het Vlaanderen? De contacten met Jozef Peeters, Michel Seuphor, Paul van Ostaijen en Maurice Casteels, om hier enkelen te noemen, komen aan bod, evenals de oprichting van het modernistische tijdschrift De Driehoek in 1924, waarvan Du Perron de geldschieter was.
Na de pauze, waarin de stormloop op de verkoopbalie van de biografie een aanvang neemt en al enkele bezoekers wegens de slechte weersgesteldheid De Balie verlaten, vertelt Max Nord, jaargang 1916, over de grote betekenis van het werk van EdP voor zijn generatie. De ironie en polemiek van Du Perron waren nieuw, soms irriterend. Hij maakte Gide en Apollinaire bekend in Nederland. Een gedicht als ‘Het kind dat wij waren’ en de antiroman ‘Het land van herkomst’ zijn onvergetelijk.

Vervolgens spreekt Cees Fasseur met enthousiasme over de verhouding van EdP tot Multatuli en de betekenis van de studies die EdP aan Multatuli wijdde, waarbij hij zich ontpopte als een bekwaam vorser van officiële archieven.

De laatste spreker is Elsbeth Etty. Zij vertelt over ‘Het land van herkomst’, dat ze in 1970 als achttienjarige kocht en nu herlas. Hoe waardeer je op die leeftijd je eigen ouders met een koloniale achtergrond, en hoe oordeel je over Du Perron die een sado-koetsier op de rug stompt opdat deze doorrijdt? Zijn alle kolonialen fout? En is het laf van EdP als hij, eenmaal in Europa, niet durft te kiezen voor het communisme in de strijd tegen het fascisme? Hoe waardeer je zijn individualisme, zijn afkeer van welke dictatuur dan ook? Pas nu is ze geboeid door EdP’s discussies met Menno ter Braak en Malraux in de woelige dagen in Frankrijk in 1934. Elsbeth Etty zou Elsbeth Etty niet zijn als ze niet de overstap zou maken naar Nederland nu, waarin ‘hard optreden’ op de agenda staat. Zij deelt een tikje uit aan Geert Mak wegens zijn pamflet ‘Gedoemd tot kwetsbaarheid’ en stelt dat ook in de jaren dertig niet duidelijk was wat je moest kiezen in de politieke escalatie die toen speelde. Die onzekerheid wordt in ‘Het land van herkomst’ expliciet gemaakt. De onderwerpen zijn anders, maar ook nu moeten we keuzes maken zonder zekerheid over wat goed of fout is.

Na een kort dankwoord sluit de uitgever deze boeiende avond en gaat Kees Snoek signeren. Voor een feestdrankje van de uitgever is nauwelijks of geen gelegenheid meer, de bezoekers trekken de sneeuw in, in de hoop nog nachtelijk vervoer te vinden naar hun haardsteden.
Wim Hartman

Kees Snoek, E. du Perron. Het leven van een smalle mens. Amsterdam, Nijgh & Van Ditmar, 2005. 1248 p. ISBN 90 388 6954 1: prijs € 39,90

ontwerp WAMdesign amsterdam